Jaap Willems

wandeling langs de Havel

    

BOSWANDELING LANGS DE HAVEL     (15 km)

 

Duitsers zijn doorgaans Naturfreunde. Berlijners zijn anders dan de andere Duitsers, maar op dit punt stemmen ze toch overeen. Als de inwoners van de hoofdstad even genoeg hebben van de drukte, dan zoeken ook zij graag de natuur op. Die is royaal voorhanden want Berlijn heeft veel groen, erg veel. Een van de populaire buitengebieden is het Grunewald. Dat is een uitgestrekt bos langs de Wannsee en de Havel aan de zuidwestzijde van de stad. Als je er doorheen loopt kun je je niet voorstellen dat het onderdeel is van een stedelijk gebied; de slordig slingerende paden tussen omgevallen bomen verwacht je eerder in een veraf gelegen natuurgebied. Dit bosgebied kreeg grote bekendheid tijdens de zgn. blokkade van Berlijn toen het een van de weinig stukken stad was waar men zich kon onttrekken aan de spanning en onrust van de Koude Oorlog.

Grunewald is ook een goed idee voor de reiziger, die na een aantal dagen slenteren langs monumenten, museumbezoek en winkelen even de rust en frisheid van de natuur nodig heeft om even bij te komen. Neem de S-bahn, stap uit op station Nikolassee en binnen de kortste tijd ben je op de zgn. Havelhöhenweg, onderdeel van het Brandenburger ‘Pieterpad.’

 

Verlaat Bahnhof Nikolassee in westelijk richting en steek de autosnelweg over via een voetgangersbrug. Er zijn er twee. Het is de bedoeling dat je de meest linker neemt, maar als je de andere treft is dat geen probleem. Volg in elk geval de borden richting Jugendherberg.

Voorbij die enorme jeugdherberg begint de bosweg. De drukte van de stad is dan snel vergeten en vergeven. De brede lindelaan loopt eerst langs een groot, klassiek Duits strandbad. Laat je niet verleiden tot een vroege pauze want de route is nog lang. Als je de weg langs het hek van dat strandbad blijft volgen, ontdek je al snel de route-markering: een rode stip met daaromheen een groene, blauwe en gele driehoekige straal. Het hek eindigt bij een oude eik op een fraai uitzichtpunt over het brede water van de Havel.

Blijf op het smaller wordende pad, dat min of meer parallel aan de oever loopt. Je kruist na enige tijd de straatweg naar het befaamde, maar onaantrekkelijke Insel Schwanenwerd. Dit eiland is vooral bekend door de vele beroemdheden die er een villa hebben. Door hun grote huizen en tuinen is de oever onbereikbaar geworden. Aan de overkant van de toegangsweg naar het eiland staat tussen de bomen een richtingaanwijzer van graniet naar de Havelhöhenweg, het mooiste stuk van deze wandeling.

Het goed onderhouden pad klimt en daalt hoog over de lichtbeboste heuvels; stenen treden en stoepen moeten fietsers ontmoedigen deze route ook te nemen. Jammer voor de mountain bikers, maar plezierig voor de wandelaar. Vanaf sommige punten – onder meer bij Das Groszes Fenster – heb je een wijds uitzicht over het brede water. Op mooie dagen wordt daar druk gezeild; in de verte kun je af en toe de Grunewaldtoren al zien staan. Beneden ontdek je hier en daar kleine jachthavens en strandjes, maar die zijn voorlopig onbereikbaar. In het open bos groeien vooral eiken, sparren en berken; omgevallen bomen laat men hier liggen. Dat oogt fraai verwaarloosd. Bijna romantisch.

Na een tijdje stuiten we op een geasfalteerde weg: de Havelchaussee. Die volg je over een parallelweg aan de linkerkant onder oude eiken, tot aan een bushalte; aan de overkant gaat dan het pad van de Höhenweg verder, nog steeds goed herkenbaar aan de rode stip met groene, blauwe en gele stralen. Het klimt omhoog en slingert daarna opnieuw langs heuvels en dalen en biedt weer fraaie uitzichten over de Havel. In de verre verte duikt soms de stad even op. Dat is de wijk Spandau. Hier en daar heeft men treden gemaakt om de helling beloopbaar te maken en dan is het even inspannend.

Wanneer je opnieuw de asfaltweg bereikt steek je weer over en volgt die weg ongeveer 300 meter via een fietspad aan de linkerkant. Wanneer je aan de overkant een dichtgegroeide toegang ontdekt (naar de hier kennelijk verwaarloosde Havelhöhenweg) daal je linksaf via een van de  paden af naar de oever. Je bent dan aan de Lieper Bucht, een populair recreatie- en watersportgebied met kleine stranden, oude wilgen en romantische baaien met hoge rietkragen. Het kan hier druk zijn, maar het is een plezieriger pauzeplek dan het doorgaans volle terras van de Grunewaldtoren

Verder langs de kust lopend bereik je na enkele honderden meters opnieuw de trappen van de Havelhöhenweg, weer goed voorzien van kleurige merktekens. Het pad klimt hierna 80 meter omhoog naar de Karlsberg waarop de Grunewaldtoren staat. Er lopen hier zoveel paden dat je de route gemakkelijk kwijtraakt, maar dat is opnieuw geen probleem: alle klimmende paden leiden naar de toren.

Je bent nu ruim halverwege de wandeling. Grunewald toren is een prima plek om te pauzeren als je het niet vervelend vindt om je koffie of fris te drinken tussen groepen toeristen die met bussen zijn aangevoerd. Het uitzicht over het grote water van de Havel is opnieuw ogenstrelend, vooral vanuit de hoge toren. Op de straat die erlangs loopt is een bushalte voor de wandelaar, die vindt dat het mooi is geweest. In beide richtingen bereik je snel een S-Bahnhof.

 

Het tweede deel van de wandeling is gemakkelijker: de wegen zijn breder en er zijn minder hoogteverschillen. Wanneer je ook dit tweede deel wilt lopen, steek je de weg over en ga je voorlangs de hoofdingang van het Gaststatte Waldhaus – met een rustiger terras dan de toren - opnieuw een breed bospad op. Dit bos is veel dichter dan het vorige. Na ruim een halve kilometer (volgens de Duitse wandelgids, het lijkt meer) bereik je een ingewikkeld kruispunt: vlak voor dat kruising komt van rechts een pad dat je moet negeren; op de kruising (met een granieten wegwijzer aan je rechterhand) sla je linksaf en dan na 20 meter weer rechtsaf. Dat pad leidt naar een groot boswachtershuis achter hoge hekken.

Voor het huis sla je linksaf. Aan het eind van het hek ga je tussen twee stenen paaltjes door een smal pad op, dat langs een omheind natuurgebied loopt. Het wordt snel weer breder en gaat even later het beschermde natuurgebied Saubucht binnen. Waarom dit terrein speciaal is afgeschermd is niet duidelijk. Je passeert enkele schuilhutten en na een tijdje een grote zwerfsteen, bij de splitsing erachter ga je als vanzelfsprekend rechtsaf.

Je blijft het brede bospad volgen, negeert enkele zijpaden. Het bos is hier opnieuw niet erg opwindend, maar wel aangenaam stil. Op dit deel van de route kom je overigens wel af en toe fietsers tegen, vaak Nederlanders. Na een tijdje ontdek je drie kleinere zwerfstenen en op dat punt zie je even verderop een wegkruising met een wegwijzerbord. Die kruising steek je recht over. Het pad leidt daarna naar Teufelsee, die je na enkele honderden meters links in de diepte ziet liggen. Ook dit meertje is een populair recreatiegebied (o.m. met een naaktstrand). Je loopt langs het water richting het natuurbeschermingscentrum Okowerk Teufelsee. Dat is goed herkenbaar aan een hoge witte toren. Loop verder langs het hek.

Vanaf de parkeerplaats achter dit educatieve centrum lopen diverse paden naar de ruim 500 meter hoge Teufelsberg, opgebouwd uit oorlogspuin uit de Tweede Wereldoorlog. Het beklimmen van die heuvel vergt enige inspanning, maar is de moeite waard. Vanaf de kale top heb je namelijk een groots uitzicht, nu over de stad. De diverse afdalingen gaan weer richting stad; ze komen uit op een parkeerplaats aan de Teufelseechaussee. Je kunt via deze rustige (lokale) verkeersweg je route vervolgen richting bebouwing, maar het is plezieriger om dat via een parkpad te doen dat 50 meter verder aan je linkerhand begint. De wandeling eindigt (voor ons na ongeveer vijf uur) bij het S Bahnstation Heerstrasze.


De Grunewaldtoren 

Dit is een van de historische torens van Berlijn. Ze werd in 1899 gebouwd naar een ontwerp van de architect Franz Schwechten. De gemeente Teltow - nu een Berlijnse wijk - gaf opdracht tot de bouw ervan bij de herdenking van de honderdste geboortedag van keizer Willem 1. De 55 meter hoge bakstenen, neogotische toren droeg aanvankelijk dan ook zijn naam. Pas na de tweede wereldoorlog kreeg het toen al populaire uitzichtpunt de naam Grunewaldturm, naar het gelijknamige bos.

Op oude prenten, zoals een houtsnede uit de werkplaats Otto Ebel, is goed te zien dat het druk versierde bouwwerk vroeger op een open plek lag waardoor de vele ornamenten, bijtorens, trappen en terrassen goed zichtbaar waren; nu sta je er plotseling voor en moet je enige moeite doen om het complex goed op de foto te krijgen. Het beste overzicht heb je vanaf de parkeerplaats; aan de andere kant belemmert een groot restaurant annex biertent de onbelemmerde blik op met name de monumentale onderkant van het bouwsel.

In de hoge hal van het basisgebouw staat een witmarmeren standbeeld van de keizer onder een neogotisch gewelf met mozaïekversieringen. Mooi? Een kwestie van smaak. De drukke versieringen zijn in elk geval wel kenmerkend voor een interessante periode uit de Duitse architectuur. Vergelijkbare bouwsels vind je op diverse plaatsen in Berlijn en in veel andere Duitse steden.

De Grunewaldturm is dus alles behalve uniek, maar desondanks de moeite waard omdat het een markante punt is op deze wandeling. En het uitzicht is misschien wel bijzonder. Via een lange trap kun je omhoogklimmen naar een platform, dat wijds uitzicht biedt over de diep gelegen Havel en de beboste heuvels, waar je eerder overheen bent gelopen en de bossen richting stad die nog op ontdekking wachten.

 

(met afbeelding van bouwtekening/ via internet)

 
 Keizertijd 

Grunewald was in de 19e eeuw een geliefd jachtgebied van de Pruisische adel. Op een plaquette aan de landzijde van de toren wordt Willem 1 weliswaar nog als koning betiteld, maar het vorstenhuis zelf was die fase al voorbij en noemde zichzelf keizerlijk. …..

.

  

      .

Boeken bestellen

Met Pensioen

o.a. bij BOL en bij Mets en Mets

en als e-book bij Mets&Mets

 

 

Late Liefde en De Erfenis:

bij Nieuw Amsterdam

noimage