Jaap Willems

st petersburg

SINT PETERSBURG,EEN VERWARRENDE SENSATIE 

De toeristenstroom naar Sint Petersburg blijft aanzwellen (en als gevolg daarvan stijgen de prijzen er in rap tempo). Elk jaar komen er weer meer bezoekers naar deze prachtige stad, onder hen een groot aantal Nederlanders. Voor veel westerse bezoekers blijkt dat echter een verwarrende ervaring: lopend door een vertrouwd, want westers uitziende stad, ontdek je dat je er bijna niets kunt lezen en dat je bijna niemand kunt verstaan. Russische is namelijk een voor veel westerlingen onbegrijpelijke taal en weinig Russen spreken iets anders. Dat geeft menigeen een ongemakkelijk gevoel.

In andere vreemde steden zoals Parijs, Rome, Berlijn of Londen begrijp je vaak nog wel iets van de vreemde taal, ook als je die niet machtig bent. In Sint Petersburg is dat doorgaans niet het geval.  Neem een topattractie als de Hermitage. Dat schitterende paleis aan de Newa met een wereldwijd befaamde kunstcollectie is voor de vele toeristen net zo’n verplicht onderdeel van het reisprogramma als het Van Goghmuseum  in Amsterdam. Niet te missen. Het enorme gebouwencomplex – ontworpen door de Italiaan Rastrelli – oogt ook vertrouwd. Dat soort grote paleizen kennen we immers uit Frankrijk, Italië, Oostenrijk. Maar binnen blijkt dat het museum nog nauwelijks is voorbereid op de stromen buitenlandse bezoekers. Veel teksten zijn alleen in het Russisch, veel medewerkers verstaan alleen hun eigen taal en ook bij diverse informatiebalies bleek men alleen Russisch te spreken. De buitenlandse groepen worden steevast gegidst. Dat is voor alleengangers niet alleen erg lastig, maar toch ook enigszins ongastvrij.

Die geringe genegenheid de buitenlandse bezoekers tegemoet te komen, ervaar je ook elders in de stad: er is bijvoorbeeld geen toeristenbureau of VVV-kantoor, de cultuur agenda’s – ook die op internet – zijn meestal alleen in het Russisch, het hotelpersoneel stuurt je voor theater- en muziekkaartjes naar een ticket office, waar men alleen de eigen landstaal verstaat. Ongastvrij? In Nederland overdrijven we misschien met onze overbereidheid om buitenlandse bezoekers te woord te staan in hun eigen taal, maar de Russen bezetten het andere uiterste. Veel Sint Petersburgers doen vriendelijk hun best de buitenlandse toerist te helpen, maar men blijkt vaak niet in staat om met hen te communiceren. Een Engelssprekende gids – oud hoogleraar geschiedenis, maar ontslagen vanwege zijn slechter wordende ogen – verklaarde het ontbreken van Engelstalige informatie door de druk uit zijn beroepsgroep: de legertje gidsen zou dat tot nu toe met succes hebben verhinderd. 

Het dubbele gevoel bij een bezoek aan de Hermitage overvalt je ook bij een bezoek aan de eveneens schitterde Peterhof, het paleis voor Peter de Grote aan de Finse Golf. Een andere topattractie. Dat werd ontworpen door de Fransman Le Blond en verbouwd door de Italiaan Rastrelli. Zowel in de omringende Franse en de Engelse tuinen, als in het prachtige paleis voel je je enerzijds thuis omdat de architectuur duidelijk aansluit bij onze westerse smaak, maar je voelt je toch ook ontheemd omdat bijna alle teksten op bijvoorbeeld richtingaanwijzers en menukaarten alleen in het Russisch zijn. En vragen heeft ook weinig zin want de meeste andere bezoekers zijn Russen. Je ontdekt na enige tijd wel min of meer welke cyrillische tekens bij welke westerse letters horen en als je dan het Russisch voorzichtig uitspreekt, kun je soms raden wat het betekent, maar het blijft een lastige exercitie.

Dat dubbele gevoel verdwijnt bij een bezoek aan ‘echte’ Russische gebouwen zoals de kerk van de Verlosser van het Bloed en het Newsky klooster, twee andere bezienswaardigheden uit de toeristische top vijf.Hoe komt dat? Beide monumenten zijn onvervalst Russisch: de kerk is een herinnering aan tsaar Nicolaas II, die hier werd vermoord en zowel de buitenkant als de binnenkant zijn in de flamboyante oud Russische stijl uitgevoerd: met uientorens, geglazuurde panelen en kleurrijke mozaïeken, die sterk contrasteren met de westerse neoklassieke en barokke architectuur in de omgeving. Let eens op de 144 wapenschilden aan de buitengevel, die de provincies en regio’s van het Russische keizerrijk vertegenwoordigen. Prachtig.

Minder rijk, maar ongetwijfeld even authentiek is de kerk van het Alexander Newsky klooster uit 1710, buiten het centrum. Ook een topattractie. De meeste bezoekers komen er om de graven van o.a. Dostojevski en Tsjaikowsky te bezoeken op het nabijgelegen Tichvin kerkhof (Engelstalige naamboordjes!), maar ook een bezoek aan de weer in gebruik genomen orthodox christelijke kerk is meer dan de moeite waard. Die werd ontworpen door de Rus Ivan Starov en dat proef je. Er staat ergens een bordje entrace en een richtingaanwijzer naar wc; er wordt dus kennelijk rekening gehouden met buitenlandse bezoekers, maar die richtingaanwijzers zijn dan ook de enige indicatie voor het ontluikend toerisme. In het cafetaria heb je vooral handen en voeten nodig om een kop koffie te kunnen bestellen. Naar goed orthodox gebruik is er in de kerk een voortdurende eredienst en dat betekent dat je met gepaste bescheidenheid deelgenoot kunt worden van de weer opkomende religiositeit onder de Russen. Er staat achter in de kerk een souvenirwinkel, maar het is niet helemaal duidelijk voor wie dat is bedoeld. De enige klanten waren Russen; de vrouw achter de kleine kassa sprak alleen haar eigen taal. Lastig, maar dat ontmoet je ook in andere verre landen. 

De enorme Izaakkathedraal in het centrum, ontworpen door de Fransman Montferrand, lijkt een interessante combinatie van beide werelden. De buitenkant is onmiskenbaar neoklassiek en dus westers. Hoge koepels, enorme bronzen deuren, zuilenrijen van kostbare steensoorten. Het is een van de grote kerken van de wereld – volgens de Russen de grootste – en gidsen vertellen in diverse talen dat het gebouw 300.000 ton weegt en op vele duizenden heipalen staat. Bij de bouw zijn diverse nieuwe technieken toegepast waardoor de aanvankelijk weinig bekende Montferrand wereldfaam verwierf. Officieel is het nog steeds een (atheïstisch) museum, maar de rijke iconostase laat duidelijk zien dat je in een kerk bent. Ook binnen is de rijkdom overweldigend: de muren zijn uitgevoerd in veertien soorten marmer en 43 soorten halfedelstenen zoals lapis lazuli en malachiet. De plafondschilderingen van de Rus Brjoellov zijn indrukwekkend door de geraffineerde belichting en de iconostase is eveneens van een oogverblindende Russische makelij. Indrukwekkend.De teksten zijn echter opnieuw onleesbaar voor buitenlanders en geven je weer dat machteloze gevoel dat je in een stad bent, die wel westers aandoet, maar dat niet is. Het voelt vervreemd. De talrijke bezoekers zijn overigens weer vooral Russen. Een gids legde uit dat het binnenlands toerisme naar de stad minstens zo snel groeit als het buitenlandse. 

Boeken bestellen

Met Pensioen

o.a. bij BOL en bij Mets en Mets

en als e-book bij Mets&Mets

 

 

Late Liefde en De Erfenis:

bij Nieuw Amsterdam

noimage